Về quê dịp Tết bằng xe riêng, quyết định quan trọng nhất là giờ xuất phát và cửa ngõ ra khỏi thành phố; hai thứ này quyết định phần lớn thời gian bạn mắc kẹt. Bản đồ giúp bạn xem các năm trước đường dồn vào lúc nào qua dữ liệu lịch sử, so các cửa ngõ, và theo dõi tình trạng trong lúc đi; phần còn lại là chia chặng nghỉ hợp lý để người lái không kiệt sức.
Bài này viết cho người đi ô tô gia đình và người đi xe máy đường dài, từ Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng về các tỉnh. Nếu bạn đi xe khách hay tàu hoả, phần mua vé và chọn chuyến có trong danh mục đi lại công cộng của trang. Các mốc giờ trong bài là ví dụ giả định; tình hình mỗi năm mỗi khác.
Vì sao dịp Tết bản đồ khó đoán hơn ngày thường
Dự đoán giao thông dựa nhiều vào nhịp lặp hằng tuần. Dịp Tết phá vỡ nhịp đó: lượng người rời thành phố trong vài ngày dồn gấp nhiều lần bình thường, giờ đi phụ thuộc lịch nghỉ của từng nơi, và mỗi năm Tết rơi vào một thứ khác nhau trong tuần. Mô hình có dữ liệu những năm trước nhưng không chắc năm nay mọi người sẽ đi vào ngày nào.
Vì vậy dự đoán giờ đến dự kiến lúc bạn tra từ trước vài ngày thường lạc quan. Con số đáng tin hơn là con số bạn tra ngay trước giờ xuất phát, kết hợp với thông tin phân luồng của cơ quan chức năng trên báo chí và đài phát thanh giao thông. Trong mấy ngày cao điểm, các trạm thu phí, các nút giao lên cao tốc và các đoạn đường đang thi công thường là nơi dồn ứ lâu nhất.
Một điểm ít người để ý: rất nhiều người cùng dùng một ứng dụng và cùng được gợi ý một đường tắt. Khi đường chính kẹt, đường tắt qua làng xã có thể nhanh chóng quá tải, vì nó vốn không được thiết kế cho lượng xe lớn. Đôi khi kiên nhẫn ở lại đường chính lại là lựa chọn đỡ mệt hơn.
Chọn giờ xuất phát: quy trình năm bước
Không có giờ nào chắc chắn vắng, nhưng có cách để chọn giờ ít rủi ro hơn dựa trên dữ liệu thay vì truyền miệng.
- Xác định ngày bạn có thể đi sớm nhất và ngày muộn nhất. Khoảng càng rộng, bạn càng có nhiều lựa chọn tránh ngày cao điểm.
- Vài ngày trước, dùng chế độ "khởi hành lúc" trên bản đồ thử các khung giờ khác nhau cho ngày dự định. Ghi nhận khung nào ứng dụng báo khoảng thời gian rộng bất thường; đó là dấu hiệu mô hình không chắc chắn.
- Theo dõi thông báo phân luồng, cấm tải, hướng dẫn đi lại dịp Tết của cơ quan quản lý giao thông và địa phương nơi bạn sẽ đi qua.
- Ưu tiên rời thành phố trước khi các cơ quan, nhà máy cho nghỉ đồng loạt, hoặc chọn giờ rất sớm khi đường còn thưa. Đi đêm muộn có thể vắng, nhưng chỉ nên chọn nếu người lái đã ngủ đủ.
- Sáng ngày đi, tra lại tình trạng thực tế trước khi lên xe và sẵn sàng lùi giờ hoặc đổi cửa ngõ nếu thấy một tuyến đã đỏ dài.
Với xe máy chở theo trẻ nhỏ hoặc đồ đạc, chọn giờ đi ban ngày sáng sủa quan trọng hơn chọn giờ vắng. Tầm nhìn ban đêm kém, gió lạnh cuối năm ở miền Bắc và miền Trung khiến người lái và trẻ mệt nhanh.
So các cửa ngõ ra khỏi thành phố
Mỗi thành phố lớn có vài cửa ngõ chính hướng về các vùng. Bạn không cần thuộc tên tất cả, chỉ cần so được hai ba lựa chọn cho hướng mình đi bằng các tiêu chí dưới đây. Điền bảng bằng thông tin bạn tra được và kinh nghiệm những năm trước.
| Tiêu chí | Câu hỏi cần trả lời | Nguồn tra |
|---|---|---|
| Khoảng cách và thời gian thường ngày | Ngày thường đi cửa ngõ này mất bao lâu? | Chỉ đường với chế độ khởi hành vào một ngày thường |
| Điểm dồn ứ quen thuộc | Có trạm thu phí, nút giao lên cao tốc hay đoạn thi công nào? | Bản đồ, kinh nghiệm năm trước, tin phân luồng |
| Loại xe được đi | Xe máy có được đi tuyến này không, có đoạn cao tốc cấm xe máy không? | Biển báo, thông tin quy định của tuyến |
| Phương án vòng | Nếu kẹt nặng, có đường vòng hợp lý không, hay chỉ là đường làng nhỏ? | Xem các lộ trình thay thế trên bản đồ |
| Trạm nghỉ, cây xăng dọc đường | Sau khi ra khỏi thành phố, bao lâu mới có chỗ nghỉ? | Tìm kiếm trạm dừng nghỉ, cây xăng trên bản đồ |
Người đi xe máy cần đặc biệt chú ý mục loại xe: ứng dụng có chế độ chỉ đường cho xe hai bánh sẽ tránh cao tốc, nhưng không phải lúc nào cũng biết hết các đoạn hạn chế mới. Biển báo trên đường luôn là căn cứ cuối cùng.
Chia chặng và dừng nghỉ để người lái tỉnh táo
Lái liên tục quá lâu là rủi ro thật. Mệt mỏi làm chậm phản xạ và gây những khoảnh khắc chợp mắt mà người lái không nhận ra. Các khuyến nghị an toàn phổ biến đều khuyên nghỉ định kỳ trên các chuyến dài; quy định về thời gian lái liên tục cho xe kinh doanh vận tải cũng xuất phát từ lý do này.
Chọn điểm nghỉ trước khi đi. Dùng bản đồ tìm trạm dừng nghỉ, cây xăng có chỗ đỗ rộng dọc tuyến, lưu lại thành danh sách. Khi đang lái bạn chỉ cần chọn điểm kế tiếp thay vì tìm từ đầu.
Đổi người lái nếu có thể. Với ô tô, có người thứ hai biết lái là lợi thế lớn. Đổi ở điểm nghỉ đã định, không đổi vội bên lề đường.
Đi xe máy thì nghỉ thường xuyên hơn. Người đi xe máy chịu gió, bụi, rung và tư thế ngồi cố định, nên mỏi nhanh hơn người ngồi trong ô tô. Nghỉ ngắn nhưng đều, uống nước, giãn tay chân.
Không uống rượu bia trước và trong chuyến đi. Dịp Tết nhiều mời mọc, nhưng luật hiện hành cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Ai lái thì không uống, kể cả một ly.
Dùng chatbot AI soạn lịch trình và danh sách chuẩn bị
Chatbot AI hữu ích ở phần sắp xếp: biến một mớ thông tin rời rạc thành lịch trình theo giờ và danh sách việc cần làm. Nó không biết tình trạng đường dịp Tết năm nay và có thể nhầm khoảng cách giữa các địa danh, nên mọi con số về quãng đường, thời gian phải lấy từ bản đồ rồi đưa vào cho nó.
Câu lệnh mẫu: "Gia đình mình gồm hai người lớn biết lái và hai trẻ nhỏ, đi ô tô từ Hà Nội về một xã ở Nghệ An. Theo ứng dụng bản đồ, quãng đường khoảng 300 cây số, ngày thường mất khoảng 5 giờ. Mình muốn xuất phát lúc 5 giờ sáng, nghỉ khoảng mỗi 2 giờ. Hãy lập lịch trình theo giờ có các điểm nghỉ dự kiến, ai lái chặng nào, một phương án dự phòng nếu đường kẹt và chậm thêm 3 giờ, và danh sách đồ cần mang cho trẻ nhỏ trên chuyến dài." Đây là ví dụ giả định; bạn thay bằng số liệu của chuyến mình.
Đọc lại lịch trình như người sẽ trực tiếp cầm lái: điểm nghỉ có thật không, thời gian có hợp lý không. Không cần đưa vào câu lệnh địa chỉ chính xác của nhà ở quê hay biển số xe.
Đọc thông tin phân luồng và cấm tải dịp Tết cho đúng
Mỗi dịp Tết, cơ quan quản lý giao thông và chính quyền các địa phương thường ra thông báo phân luồng, hạn chế giờ hoạt động của xe tải ở một số tuyến, tổ chức lại làn xe ở trạm thu phí hay nút giao trọng điểm. Những thông báo này đăng trên báo chí, cổng thông tin của cơ quan quản lý và phát trên các kênh phát thanh giao thông. Ứng dụng bản đồ có khi phản ánh kịp, có khi không, nên bạn nên đọc trực tiếp.
Khi đọc, tìm ba thông tin: tuyến nào bị hạn chế, áp dụng cho loại xe nào, và trong khung giờ, ngày nào. Một thông báo cấm xe tải trên quốc lộ không ảnh hưởng trực tiếp đến xe con, nhưng nó đẩy xe tải sang tuyến khác, có khi chính là tuyến bạn định đi vòng. Ngược lại, một thông báo tổ chức thêm làn ưu tiên ở trạm thu phí có thể khiến một cửa ngõ vốn hay kẹt trở nên dễ thở hơn năm trước.
Bạn có thể chép phần nội dung chính của thông báo chính thức vào chatbot AI và nhờ nó tóm tắt lại thành vài dòng theo loại xe của mình, ví dụ "mình đi ô tô con từ TP.HCM về Đắk Lắk, thông báo này ảnh hưởng gì đến chuyến đi". Đọc lại bản gốc ở những chỗ quan trọng như ngày giờ, vì chatbot có thể tóm sai mốc thời gian. Thông tin trên thực địa, biển báo tạm và hướng dẫn của lực lượng làm nhiệm vụ luôn được ưu tiên trên tất cả.
Chiều trở lại thành phố sau Tết
Nhiều người lên kế hoạch kỹ cho chiều về quê nhưng quên chiều quay lại, trong khi những ngày cuối kỳ nghỉ thường kẹt không kém. Vài điểm nên lưu ý:
- Lượng xe quay lại dồn vào cửa ngõ ngược chiều, thường vào chiều và tối của ngày cuối kỳ nghỉ; đi sớm một ngày hoặc đi từ sáng sớm thường đỡ hơn.
- Kiểm tra lại xe trước khi quay lại: lốp, đèn, nước làm mát. Xe để lâu ở quê có thể bị chuột cắn dây hoặc lốp non hơi.
- Tra thông tin phân luồng chiều về thành phố, vì có thể khác chiều đi.
- Ước lượng thời gian rộng tay và báo trước với chỗ làm nếu có khả năng đến muộn ngày đầu đi làm.
- Nếu đi xe máy chở đặc sản, quà quê, buộc chắc, không chất quá cao, quá rộng, không che đèn và tầm nhìn.
Chuyến về quê ăn Tết trọn vẹn là chuyến cả nhà đến nơi an toàn và quay lại thành phố an toàn. Thêm vài giờ trên đường không đáng gì so với rủi ro khi người lái cố gắng quá sức để về cho kịp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi đêm để tránh kẹt xe dịp Tết không?
Đi đêm thường vắng hơn nhưng tầm nhìn kém, dễ buồn ngủ và gặp nhiều xe tải. Chỉ nên đi đêm nếu người lái đã ngủ đủ trước đó, xe đèn tốt và có người ngồi cạnh tỉnh táo. Với xe máy, nên tránh đi đêm đường dài.
Đường tắt bản đồ gợi ý dịp Tết có nên đi không?
Cân nhắc kỹ. Đường tắt thường là đường liên xã nhỏ, không chịu được lượng xe lớn và có thể kẹt ngay khi nhiều người cùng được gợi ý. Nếu đường tắt chỉ tiết kiệm một ít thời gian, ở lại đường chính thường ít rủi ro hơn.
Xe máy về quê đường dài có nên đi cao tốc không?
Xe máy không được đi vào đường cao tốc theo quy định hiện hành. Hãy bật chế độ chỉ đường cho xe hai bánh nếu ứng dụng có, nhưng luôn tuân theo biển báo trên thực địa vì bản đồ có thể chưa cập nhật đủ.
Nên nghỉ bao lâu một lần khi lái ô tô đường dài?
Khuyến nghị an toàn phổ biến là nghỉ định kỳ, khoảng mỗi hai giờ lái, và nghỉ ngay khi thấy ngáp liên tục, mắt nặng hay khó giữ làn. Quy định cụ thể về thời gian lái cho xe kinh doanh vận tải nên kiểm văn bản hiện hành.
Dùng chatbot để hỏi đường nào đang kẹt dịp Tết có được không?
Không nên. Chatbot không có dữ liệu giao thông thời gian thực trừ khi nó được kết nối với nguồn đó, và có thể trả lời nghe rất hợp lý nhưng sai. Hãy dùng ứng dụng bản đồ và tin phân luồng chính thức cho tình trạng đường, còn chatbot chỉ để sắp xếp lịch trình.
Chở trẻ nhỏ về quê bằng ô tô cần lưu ý gì?
Trẻ nhỏ cần ngồi ghế an toàn phù hợp với tuổi và vóc người, thắt dây đúng cách, không ngồi ghế trước. Chia chặng nghỉ thường hơn để trẻ vận động. Quy định về ghế trẻ em có hiệu lực theo luật mới, bạn nên kiểm chi tiết ở văn bản hiện hành.