Dùng bản đồ khi đang lái xe an toàn nghĩa là mọi thao tác nhập điểm đến, chọn lộ trình, đổi cài đặt đều làm xong trước khi xe lăn bánh; trong lúc chạy, người lái ô tô nghe chỉ dẫn giọng nói, người đi xe máy chỉ liếc màn hình đã gắn cố định khi cần, và không ai cầm điện thoại. Luật hiện hành cấm người lái cầm và sử dụng điện thoại khi đang điều khiển xe chạy trên đường; chi tiết và mức xử phạt bạn kiểm ở văn bản hiện hành.
Bài này viết cho cả người lái ô tô lẫn người đi xe máy, gồm cách chuẩn bị trước khi đi, chỗ gắn điện thoại, cách dùng giọng nói, tình huống lỡ ngã rẽ, và vì sao những thao tác tưởng như mất một hai giây lại nguy hiểm. Phần chọn camera hành trình và hệ thống hỗ trợ lái có ở các danh mục khác của trang.
Vì sao liếc điện thoại vài giây đã là nguy hiểm
Ở tốc độ 50 cây số mỗi giờ, xe đi được khoảng 14 mét mỗi giây. Hai giây cúi xuống nhìn màn hình là gần 30 mét đường bạn đi qua mà không nhìn thấy. Trong 30 mét đó có thể có một xe máy chuyển làn, một đứa trẻ chạy ra, một ổ gà. Đây là phép tính đơn giản chứ không phải số liệu thống kê, nhưng đủ để thấy vì sao các hướng dẫn an toàn đều nhấn mạnh việc rời mắt khỏi đường.
Nguy hiểm không chỉ nằm ở mắt. Khi gõ chữ hay tìm kiếm, tay rời tay lái và đầu óc tập trung vào màn hình. Các nghiên cứu về lái xe xao nhãng nói chung cho thấy thao tác cần đọc và nhập liệu làm chậm phản xạ rõ rệt hơn nghe giọng nói. Vì vậy cách dùng an toàn là chuyển gần hết thông tin sang tai, chỉ để mắt liếc khi thật cần.
Với xe máy, rủi ro còn cao hơn: một tay cầm điện thoại thì chỉ còn một tay giữ lái và phanh, gương thường bị che, và người đi xe máy ít có khung bảo vệ. Hình ảnh người vừa chạy xe vừa cầm điện thoại xem chỉ đường trên phố đông là hình ảnh nên bỏ hẳn.
Chuẩn bị trước khi xe lăn bánh
Thói quen hai phút này giải quyết phần lớn nhu cầu chạm vào điện thoại trong lúc lái.
- Nhập điểm đến, xem các lộ trình gợi ý, chọn tuyến bạn muốn.
- Nếu cần ghé dọc đường, thêm các điểm dừng ngay từ đầu, như cây xăng, chỗ đón người.
- Kiểm tra chế độ phương tiện đúng loại xe đang đi.
- Bật chỉ dẫn giọng nói và chỉnh âm lượng đủ nghe; thử một câu chỉ dẫn trước khi chạy.
- Gắn điện thoại vào giá đỡ, kiểm tra đủ chắc, không rung, không che tầm nhìn.
- Bật chế độ không làm phiền khi lái nếu điện thoại có, để thông báo tin nhắn không bật lên che bản đồ.
- Nếu điện thoại có chế độ tự trả lời tin nhắn khi đang lái, cân nhắc bật để người khác biết bạn sẽ trả lời sau.
Khi cần đổi điểm đến giữa đường, hãy tấp vào chỗ an toàn rồi mới thao tác, hoặc nhờ người ngồi cạnh làm giúp. Không gõ chữ khi xe đang chạy, kể cả khi đang dừng đèn đỏ ngắn, vì dễ không để ý đèn đã chuyển.
Chỗ gắn điện thoại trên ô tô và xe máy
Giá đỡ đặt sai chỗ có thể che tầm nhìn, cản túi khí hoặc rơi khi phanh gấp. Bảng dưới gợi ý nguyên tắc chung; hãy đọc hướng dẫn của xe về vị trí túi khí trước khi gắn.
| Vị trí | Ưu điểm | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Khe gió điều hoà ô tô | Thấp, gần tầm tay, ít che kính | Giá đỡ yếu làm điện thoại rơi; hơi nóng từ khe gió sưởi có thể làm máy nóng |
| Mặt táp lô ô tô | Gần tầm mắt, liếc nhanh | Không đặt trước vùng túi khí bung ra; không che phần kính phía trước |
| Kính lái ô tô | Dễ thấy | Dễ che tầm nhìn; nếu dùng, gắn thấp ở góc, ngoài vùng gạt mưa chính |
| Ghi đông xe máy | Nhìn thấy không cần cúi | Rung làm lỏng giá và có thể ảnh hưởng camera điện thoại; nắng gắt làm máy nóng |
| Xe máy: không gắn, xem kỹ lộ trình trước và dừng xe để xem lại | Không bị màn hình làm xao nhãng | Hợp với tuyến ít ngã rẽ; tuyến lạ nhiều ngã rẽ phải dừng nhiều lần |
Với xe máy, rung động mạnh và kéo dài ở một số loại xe có thể ảnh hưởng đến bộ chống rung của camera trên điện thoại. Một số giá đỡ có đệm giảm rung; hãy đọc khuyến cáo của nhà sản xuất điện thoại về việc gắn trên xe máy.
Chỉ dẫn giọng nói và trợ lý giọng nói: dùng sao cho hiệu quả
Nghe trước, nhìn sau. Câu chỉ dẫn thường nói trước khoảng cách như "sau 300 mét, rẽ phải". Khi nghe, bạn có thời gian quan sát làn đường, xi nhan, chuyển làn từ sớm. Chỉ liếc màn hình nếu ngã rẽ phức tạp như vòng xuyến nhiều nhánh.
Dùng lệnh giọng nói cho việc đơn giản. Nhiều điện thoại và ứng dụng hỗ trợ lệnh như tìm cây xăng gần nhất, hỏi giờ đến, tắt âm thanh. Hãy tập vài lệnh khi xe đang đỗ để quen cách nói, tránh phải nhắc lại nhiều lần khi đang chạy.
Không dùng chatbot trò chuyện dài khi lái. Trò chuyện bằng giọng nói với chatbot về chủ đề phức tạp vẫn chiếm sự chú ý của bạn. Để những câu hỏi dài cho lúc nghỉ.
Xe máy thì khác. Quy định hiện hành hạn chế người điều khiển xe máy sử dụng điện thoại và thiết bị âm thanh khi đang chạy, trừ thiết bị trợ thính; chi tiết bạn kiểm văn bản hiện hành. Vì vậy với xe máy, đừng trông vào tai nghe để nghe chỉ dẫn. Cách an toàn là nắm lộ trình trước khi đi, liếc màn hình đã gắn cố định khi thật cần, và dừng hẳn bên lề khi phải xem kỹ.
Kết nối điện thoại với màn hình xe. Nhiều ô tô cho phép hiện bản đồ điện thoại trên màn hình trung tâm, điều khiển bằng nút trên vô lăng. Cách này giảm việc chạm vào điện thoại, nhưng màn hình xe vẫn là màn hình: vẫn chỉ liếc, không thao tác nhiều khi đang chạy.
Người đi xe máy: thói quen dùng bản đồ riêng cho xe hai bánh
Người đi xe máy không có màn hình trên xe, không có nút trên vô lăng, lại chịu gió, nắng, mưa, nên cách dùng bản đồ an toàn có vài điểm khác. Với tuyến quen, nhiều người không cần mở chỉ đường mà chỉ xem lớp kẹt xe trước khi đi rồi cất máy. Đây là cách gọn nhất: quyết định tuyến ở nhà, trên đường chỉ tập trung lái.
Với tuyến lạ, cách hợp lý là xem kỹ lộ trình trước, nhớ vài mốc rẽ chính, rồi gắn điện thoại trên ghi đông bằng giá đỡ chắc chắn, có ngàm khoá, để liếc khi đến gần ngã rẽ; không đeo tai nghe khi lái vì quy định hiện hành hạn chế dùng thiết bị âm thanh khi điều khiển xe máy. Kiểm tra giá đỡ trước mỗi chuyến vì rung lắc lâu ngày làm lỏng ốc. Khi trời mưa, dùng túi chống nước loại trong suốt, nhưng nhớ rằng màn hình cảm ứng ướt rất khó thao tác; đó là thêm một lý do để mọi thao tác làm khi đã dừng.
Một thói quen đáng tập là dừng hẳn bên lề, chân chống xuống, rồi mới xem lại bản đồ, thay vì vừa chạy chậm vừa nhìn. Trên phố đông, tìm chỗ không cản lối đi như trước cửa hàng đã đóng cửa, khoảng lùi của vỉa hè, không dừng ngay sau khúc cua hay đầu hẻm.
Nếu chở theo con nhỏ hoặc người lớn tuổi, việc an toàn còn quan trọng hơn chuyện đến nhanh vài phút. Chấp nhận đi tuyến đường lớn quen thuộc dù dài hơn, thay vì theo bản đồ len qua những con hẻm lạ nhiều ngã rẽ.
Lỡ ngã rẽ: bình tĩnh đi tiếp
Lỡ ngã rẽ là chuyện xảy ra với mọi người, kể cả tài xế lâu năm. Phản ứng nguy hiểm nhất là cố sửa ngay: phanh gấp, chuyển làn cắt ngang, quay đầu ở chỗ không được phép, hay lùi lại trên đường. Phần lớn va chạm trong tình huống lỡ đường đến từ những phản ứng vội này chứ không phải từ việc lỡ đường.
Ứng dụng bản đồ sẽ tự tính lại lộ trình mới trong vài giây. Việc của bạn là đi tiếp theo dòng xe, đợi câu chỉ dẫn mới. Phần lớn trường hợp, lỡ một ngã rẽ chỉ làm chậm vài phút. Trên cao tốc, lỡ lối ra thì đi đến lối ra kế tiếp; tuyệt đối không dừng, không lùi, không quay đầu.
Nếu ứng dụng tính lại một lộ trình rối rắm, đi qua nhiều hẻm lạ, bạn có thể tấp vào chỗ an toàn và chọn lại tuyến bằng tay. Lần sau đi tuyến đó, hãy xem trước những ngã rẽ khó và ghi nhớ mốc nhận biết như một cây cầu, một ngã tư lớn trước đó.
Với người mới lái, có thể chấp nhận trước một nguyên tắc: thà đi thêm một vòng còn hơn đổi làn gấp. Nhắc mình điều đó trước mỗi chuyến đi lạ giúp bạn bình tĩnh hơn khi lỡ đường, và người ngồi cạnh cũng nên tránh hối thúc người lái rẽ gấp vào phút chót.
Nhờ AI giúp chuẩn bị tuyến đường lạ trước khi lái
Trước một chuyến đi đến nơi lạ, nhất là khi bạn mới lái hoặc đưa người lớn tuổi đi khám bệnh ở thành phố khác, việc đọc trước lộ trình giúp bạn bớt căng thẳng khi đang lái. Bạn có thể lấy danh sách chỉ dẫn từng bước mà ứng dụng bản đồ đưa ra, chép phần chữ vào chatbot AI và nhờ nó tóm thành vài mốc dễ nhớ.
Câu lệnh mẫu: "Dưới đây là danh sách chỉ dẫn từng bước của ứng dụng bản đồ cho chuyến đi khoảng 25 cây số. Hãy rút gọn thành tối đa 6 mốc chính dễ nhớ khi lái, chỉ rõ các ngã rẽ dễ lỡ và nên ở làn nào trước mỗi ngã rẽ. Không thêm thông tin không có trong danh sách." Câu cuối quan trọng, để chatbot không tự bịa thêm tên đường hay mốc không có.
Đọc bản tóm tắt một hai lần trước khi đi, rồi để điện thoại trên giá đỡ và nghe chỉ dẫn như bình thường. Bản tóm tắt chỉ giúp bạn có bức tranh trong đầu, không thay chỉ dẫn thực tế. Đừng dán vào chatbot ảnh chụp màn hình có địa chỉ nhà hoặc tên người thân; danh sách chỉ dẫn chữ là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Dừng đèn đỏ có được cầm điện thoại xem bản đồ không?
Xe dừng chờ đèn vẫn là đang tham gia giao thông trên đường. Quy định cụ thể về sử dụng điện thoại khi dừng chờ đèn bạn nên kiểm văn bản hiện hành. Về an toàn, đèn đỏ ngắn không đủ để thao tác; dễ không để ý đèn đã chuyển và gây cản trở.
Chỉ dẫn giọng nói hay nói sai tên đường thì sao?
Giọng đọc máy đôi khi phát âm sai tên tiếng Việt hoặc đọc tên đường cũ. Hãy dựa vào khoảng cách và hướng rẽ hơn là tên đường. Nếu một tuyến bạn đi thường xuyên hay bị đọc sai, xem trước lộ trình để nhớ mốc nhận biết.
Người ngồi sau xe máy cầm điện thoại chỉ đường có được không?
Người ngồi sau xem và đọc chỉ dẫn cho người lái là cách hợp lý hơn để người lái tự cầm. Người ngồi sau vẫn cần ngồi vững, không làm xe mất thăng bằng, và người lái vẫn phải tự quan sát biển báo, dòng xe.
Có nên tắt âm thanh chỉ dẫn khi đi tuyến quen không?
Đi tuyến quen thì có thể không cần chỉ đường. Nhưng nếu vẫn mở bản đồ để theo dõi kẹt xe, giữ âm thanh ở mức nhỏ để nghe cảnh báo sự cố phía trước. Tắt hẳn âm thanh mà vẫn mở bản đồ dễ khiến bạn liếc màn hình nhiều hơn.
Điện thoại nóng quá khi gắn trên xe cả buổi thì làm gì?
Tránh gắn ở nơi nắng chiếu trực tiếp lâu, không gắn trước khe gió sưởi, giảm độ sáng màn hình, và không vừa sạc vừa chạy định vị dưới nắng gắt nếu không cần. Khi máy báo quá nhiệt, tấp vào chỗ an toàn và để máy nguội.