Va chạm trên cao tốc khác va chạm trong phố ở một điểm sống còn: xe phía sau chạy rất nhanh, nên ở lại trong xe hay đứng cạnh xe là đặt mình vào đường của chiếc xe tiếp theo. Thứ tự đúng là bật đèn cảnh báo, đưa xe sát vào làn dừng khẩn cấp nếu xe còn chạy được, mọi người ra khỏi xe qua cửa phía lề phải, đi ra sau lan can hộ lan, rồi mới đặt biển cảnh báo khi an toàn và gọi cứu hộ, công an.
Bài viết theo nguyên tắc an toàn chung và tinh thần quy định về đường cao tốc trong Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024. Khoảng cách đặt biển cảnh báo, cách dừng đỗ cụ thể có thể được quy định chi tiết trong văn bản hướng dẫn; bạn nên kiểm quy định hiện hành. Xe máy không được đi vào cao tốc, nên bài dành cho người lái ô tô và hành khách.
Vì sao ở lại trong xe trên cao tốc là sai lầm phổ biến
Ở phố, sau va chạm, ngồi trong xe đóng cửa nghe có vẻ an toàn: tránh nắng mưa, tránh xô xát. Trên cao tốc thì ngược lại. Xe đang dừng, kể cả trong làn khẩn cấp, vẫn có thể bị xe khác đâm vào từ phía sau, do tài xế buồn ngủ, mất tập trung, bị loá đèn hoặc mất lái khi trời mưa. Ở tốc độ cao, cú đâm đó nghiêm trọng hơn nhiều so với va chạm ban đầu.
Những vụ tai nạn thứ cấp kiểu này là lý do các hướng dẫn an toàn đường cao tốc ở nhiều nước đều nói giống nhau: ra khỏi xe, ra khỏi lòng đường, đứng sau rào chắn. Hành lý, điện thoại sạc dở, giấy tờ, chỉ lấy nếu nằm trong tầm tay; không quay lại lấy đồ. Tiền sửa một chiếc xe bị đâm lần hai luôn rẻ hơn cái giá của một người đứng sai chỗ.
Ngoại lệ là khi không có chỗ nào an toàn hơn để đứng, ví dụ trên cầu cạn không có lề, ở đoạn hầm không có lối thoát, hoặc khi có người bị thương nặng không thể di chuyển. Khi đó, thắt dây an toàn, bật đèn cảnh báo, gọi ngay cứu hộ của tuyến và công an, nói rõ là đang kẹt ở vị trí nguy hiểm.
Thứ tự hành động từ giây đầu tiên
Đọc trước trình tự này một lần khi đang bình tĩnh. Khi chuyện xảy ra, bạn sẽ không phải nghĩ:
- Bật đèn cảnh báo nguy hiểm ngay, kể cả ban ngày.
- Nếu xe còn chạy được, giảm tốc từ từ, đánh lái vào làn dừng khẩn cấp hoặc lề phải, dừng sát mép trong cùng, xa vạch làn càng tốt. Không dừng ở làn chạy nếu còn lựa chọn khác.
- Đánh lái bánh trước hướng ra phía lề, kéo phanh tay. Tắt máy nếu có mùi khét, khói hoặc rò rỉ.
- Mọi người ra khỏi xe qua cửa phía lề phải. Người lái nếu phải ra cửa trái thì nhìn kỹ gương và chờ khoảng trống, rồi đi vòng ra phía trước đầu xe sang lề.
- Đưa mọi người, nhất là trẻ em và người cao tuổi, ra sau lan can hộ lan, đứng chếch về phía trước của xe theo chiều xe chạy, để nếu xe bị đâm thì nó không văng vào chỗ đứng.
- Khi đã an toàn, một người lớn đi dọc phía sau lan can, đặt biển cảnh báo tam giác phía sau xe ở khoảng cách đủ xa để xe tới kịp nhận ra và giảm tốc. Không chạy ngang qua làn đường.
- Gọi cứu hộ của tuyến cao tốc theo số in trên biển dọc đường hoặc tại trạm thu phí, gọi cấp cứu 115 nếu có người bị thương, báo công an 113.
Nếu xe không thể di chuyển và đang chắn làn chạy, bước rời khỏi xe càng phải làm nhanh. Mỗi phút ở trong chiếc xe nằm giữa làn là một phút có nguy cơ.
Nói với tổng đài cứu hộ thế nào để họ tìm thấy bạn
Trên cao tốc, "đang ở đoạn gần thành phố X" là thông tin quá chung, vì đoạn đó có thể dài hàng chục cây số và có hai chiều. Thông tin có ích nhất là: tên tuyến, chiều đi về đâu, số cột cây số gần nhất, đã qua hoặc sắp tới nút giao, trạm dừng nghỉ nào. Cột cây số thường đặt dọc lề với khoảng cách đều; hãy nhìn và ghi lại khi bạn đã đứng ở chỗ an toàn.
Ứng dụng bản đồ trên điện thoại có thể cho biết toạ độ hoặc chia sẻ vị trí; đọc toạ độ cho tổng đài hoặc gửi vị trí qua tin nhắn nếu họ cho phép. Mô tả xe: màu, loại, đang ở làn nào, có chắn làn chạy hay không, có ai bị thương, có cháy hay rò rỉ không.
Sau khi gọi, giữ máy có pin và để chuông to. Tổng đài có thể gọi lại để xác nhận. Nếu bạn có sạc dự phòng, mang theo khi rời xe. Một trợ lý giọng nói trên điện thoại giúp gọi điện khi tay run, nhưng nội dung trao đổi vẫn phải từ bạn. Khi xe cứu hộ hoặc lực lượng tuần tra đến, làm theo hướng dẫn của họ, kể cả khi điều đó nghĩa là phải chờ thêm sau lan can trong khi họ xử lý hiện trường.
Những điều tuyệt đối tránh trên cao tốc sau va chạm
Đứng giữa hai xe để xem hư hỏng hay cãi nhau. Đây là vị trí nguy hiểm nhất nếu có xe thứ ba đâm vào. Xem xét thiệt hại và trao đổi chỉ làm khi đã đứng sau lan can.
Đi bộ ngang qua các làn xe. Kể cả để sang chỗ có bóng râm hay chỗ có quán nước bên kia đường. Xe trên cao tốc không chờ người đi bộ.
Tự kéo, đẩy xe bằng tay trên làn chạy. Xe hỏng nằm ở làn chạy chỉ di chuyển bằng xe cứu hộ hoặc theo hướng dẫn của lực lượng chức năng.
Lùi xe ngược chiều để quay lại lối ra vừa đi qua. Lùi xe, quay đầu trên cao tốc là hành vi bị cấm và rất nguy hiểm. Đi tiếp đến lối ra kế tiếp hoặc chờ cứu hộ.
Để trẻ em ở lại trong xe vì đang ngủ. Bế trẻ ra cùng người lớn. Trẻ đứng sau lan can phải có người lớn nắm tay.
Ngày mưa, ban đêm và hầm: thêm những việc gì
Điều kiện tầm nhìn kém làm tăng nguy cơ bị xe sau đâm vào. Bảng dưới bổ sung những việc cần làm thêm trong từng điều kiện.
| Điều kiện | Rủi ro tăng thêm | Việc cần làm thêm |
|---|---|---|
| Ban đêm | Xe sau khó thấy xe dừng và người đứng | Bật đèn cảnh báo, đèn đỗ; mặc áo phản quang nếu có; dùng đèn pin khi đi đặt biển |
| Mưa lớn, sương mù | Phanh dài hơn, tầm nhìn ngắn | Đặt biển cảnh báo xa hơn bình thường nếu an toàn; đứng xa xe hơn |
| Trong hầm | Không gian hẹp, khói nếu có cháy | Làm theo biển chỉ dẫn thoát hiểm trong hầm, dùng điện thoại khẩn cấp trong hầm nếu có |
| Trên cầu cạn | Không có lề rộng, không có chỗ đứng sau lan can | Ở lại trong xe, thắt dây an toàn, gọi cứu hộ ngay |
| Khúc cua, đỉnh dốc | Xe tới không thấy xe dừng từ xa | Đặt cảnh báo trước khúc cua; nói rõ vị trí này khi gọi cứu hộ |
Một bộ đồ để sẵn trong cốp gồm biển tam giác, áo phản quang, đèn pin, sạc dự phòng giúp bạn làm được các việc trên mà không phải ứng biến.
Va chạm liên hoàn: phòng từ khoảng cách và cách quan sát
Nhiều vụ trên cao tốc không phải một cú va chạm mà là một chuỗi: xe đầu phanh gấp, xe sau không kịp, xe sau nữa đâm vào. Nguyên nhân chung thường là giữ khoảng cách quá gần ở tốc độ cao, mất tập trung vài giây vì điện thoại, hoặc tầm nhìn kém do mưa và khói bụi. Luật có quy định về khoảng cách an toàn và biển báo khoảng cách trên cao tốc; nguyên tắc chung là tốc độ càng cao, mặt đường càng ướt thì khoảng cách càng phải dài.
Một thói quen hữu ích là quan sát xa, qua kính của xe phía trước, để thấy đèn phanh của xe thứ hai, thứ ba, và giảm tốc sớm. Khi thấy dòng xe phía trước chậm lại bất thường, bật đèn cảnh báo nguy hiểm vài giây để báo cho xe phía sau, rồi tắt khi dòng xe ổn định.
Nếu chính bạn vừa dừng sau một vụ va chạm phía trước, đừng xuống xe đứng xem giữa làn. Đưa xe vào lề nếu được, bật đèn cảnh báo, và chỉ ra khỏi xe theo cách đã nêu ở trên. Người đến sau hiện trường thường bị đâm vì đứng nhìn ở chỗ không an toàn.
Chuẩn bị trước chuyến đi và vai trò của AI
Trước chuyến đi dài trên cao tốc, kiểm xe theo những mục cơ bản: lốp và áp suất, phanh, đèn, nước làm mát. Kiểm trong cốp có biển cảnh báo, áo phản quang, bộ sơ cứu. Lưu sẵn số cứu hộ của tuyến cao tốc bạn sẽ đi, thường in trên vé, trên biển dọc đường hoặc trên kênh thông tin của đơn vị quản lý tuyến.
AI có thể giúp bạn lập danh sách kiểm tra cá nhân hoá. Ví dụ câu lệnh: "Lập danh sách kiểm tra ngắn cho chuyến đi cao tốc khoảng 300 km, xe 7 chỗ chở 2 người lớn và 2 trẻ nhỏ, gồm phần kiểm xe trước khi đi, đồ để trong cốp, và trình tự xử lý khi xe hỏng hoặc va chạm trên đường. Viết ngắn, theo gạch đầu dòng." Đối chiếu kết quả với hướng dẫn của nhà sản xuất xe và quy định hiện hành.
Hệ thống hỗ trợ lái như cảnh báo va chạm, phanh khẩn cấp tự động, ga tự động thích ứng giảm một phần rủi ro va chạm từ phía sau khi bạn là xe đi sau, nhưng không bảo vệ bạn khi đang đứng cạnh xe dừng. Chuyên mục hỗ trợ lái của trang có bài riêng về giới hạn của các hệ thống này.
Câu hỏi thường gặp
Va chạm nhẹ trên cao tốc có được dừng giữa làn để chụp ảnh không?
Nếu xe còn chạy được, nên đưa vào làn dừng khẩn cấp trước, rồi mới chụp ảnh từ phía sau lan can. Chụp ảnh không đáng để đánh đổi sự an toàn. Camera hành trình, nếu có, đã ghi lại phần lớn diễn biến; lực lượng chức năng trên tuyến có thể hướng dẫn thêm.
Biển cảnh báo tam giác đặt cách xe bao xa?
Nguyên tắc là đủ xa để xe phía sau kịp nhận ra và giảm tốc, nghĩa là xa hơn nhiều so với trong phố. Khoảng cách cụ thể có thể được quy định trong văn bản hướng dẫn, nên kiểm quy định hiện hành. Khi đi đặt biển, luôn đi phía sau lan can, đối diện với dòng xe tới.
Hết xăng hoặc hết pin trên cao tốc có xử lý như va chạm không?
Về an toàn thì giống: bật đèn cảnh báo, dừng sát lề, ra khỏi xe, đứng sau lan can, đặt biển, gọi cứu hộ của tuyến. Dừng xe trên cao tốc vì hết nhiên liệu có thể bị xem là vi phạm, nên kiểm nhiên liệu và lên kế hoạch sạc trước chuyến đi.
Có nên nhờ xe khác dừng lại giúp không?
Không nên vẫy xe khác dừng trên cao tốc vì làm tăng số xe đứng ở vị trí nguy hiểm. Gọi cứu hộ của tuyến và công an. Nếu có xe tự dừng giúp, cảm ơn và đề nghị họ cũng đứng sau lan can.
Chở người cao tuổi, khó leo qua lan can thì làm sao?
Tìm chỗ lan can có khe hở hoặc đầu lan can để đi qua, có người đỡ. Nếu thật sự không đưa ra được, giúp người đó ngồi trong xe ở hàng ghế phía lề phải, thắt dây an toàn, và báo cho tổng đài cứu hộ biết để họ ưu tiên.
Gặp tai nạn của người khác trên cao tốc có nên dừng giúp không?
Cách giúp an toàn nhất thường là gọi cứu hộ và cấp cứu, cung cấp vị trí chính xác. Nếu bạn quyết định dừng, dừng xe vào làn khẩn cấp cách xa hiện trường, bật đèn cảnh báo, không chạy ngang làn, và nhớ rằng an toàn của chính bạn đi trước.