Với va chạm nhỏ, không có thương tích, hai bên có thể tự thoả thuận bồi thường; khi đó một tờ giấy thoả thuận viết tay có chữ ký hai bên, ghi rõ ai trả cho ai bao nhiêu, cho thiệt hại nào, và cam kết không khiếu nại thêm về thiệt hại đó, giúp tránh việc bị đòi lại sau. Giấy càng cụ thể càng ít tranh chấp; câu chung chung như "hai bên đã giải quyết xong" là nguồn rắc rối phổ biến.
Bài viết theo nguyên tắc chung của giao dịch dân sự, không phải mẫu pháp lý cho mọi trường hợp. Với vụ có người bị thương, có liên quan đến xe của doanh nghiệp, hoặc số tiền lớn, bạn nên hỏi luật sư trước khi ký. Mục hỏi đáp của AI Cố Vấn là một nơi để bạn đặt câu hỏi về tình huống của mình.
Khi nào nên tự thoả thuận, khi nào không
Tự thoả thuận hợp lý khi va chạm chỉ gây thiệt hại tài sản nhỏ, không ai bị thương, hai bên thống nhất được diễn biến, và cả hai đều tỉnh táo, không có dấu hiệu sử dụng rượu bia. Lợi ích là nhanh, không mất nhiều buổi làm việc, giữ được quan hệ hàng xóm hay đồng nghiệp nếu hai người quen nhau.
Không nên tự thoả thuận khi có người bị thương, dù chỉ trầy xước, vì thương tích có thể nặng lên sau đó; khi bên kia say xỉn, không có giấy tờ, xe không rõ chủ; khi xe kia là xe của công ty, xe thuê, xe mượn, vì người lái có thể không có quyền quyết định; và khi bạn định yêu cầu bảo hiểm chi trả mà hợp đồng yêu cầu có xác nhận của cơ quan chức năng. Đọc điều khoản bảo hiểm của mình trước để biết họ cần những giấy tờ gì.
Một dấu hiệu đáng ngờ là bên kia ép trả tiền mặt ngay, tại chỗ, với số tiền vượt xa hư hỏng nhìn thấy, kèm theo người quen kéo đến đông. Trường hợp đó nên gọi công an. Chuyện ăn vạ có bài riêng trong chuyên mục.
Mười mục cần có trong giấy thoả thuận
Giấy thoả thuận không cần đẹp, viết tay trên giấy thường cũng được, miễn đủ nội dung và hai bên giữ mỗi người một bản giống nhau. Những mục dưới đây là bộ khung gợi ý:
- Thời gian, địa điểm lập giấy; thời gian, địa điểm xảy ra va chạm.
- Thông tin hai bên: họ tên, năm sinh, số giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ liên lạc, số điện thoại; loại xe, biển số; ai là người điều khiển, ai là chủ xe nếu khác nhau.
- Mô tả ngắn, trung tính diễn biến va chạm, không cần ghi ai lỗi nếu hai bên không muốn.
- Mô tả thiệt hại của từng xe: bộ phận nào hư, có ảnh kèm theo hay không.
- Xác nhận không ai bị thương; nếu có trầy xước nhẹ thì ghi rõ và ghi hai bên đã được hỏi về việc đi khám.
- Số tiền bồi thường bằng số và bằng chữ, ai trả cho ai, trả cho thiệt hại nào.
- Cách trả: tiền mặt ngay hay chuyển khoản, thời hạn trả nếu trả sau.
- Cam kết sau khi nhận đủ tiền thì không yêu cầu thêm về thiệt hại tài sản đã liệt kê.
- Tên và chữ ký của người làm chứng nếu có.
- Chữ ký, họ tên viết tay của hai bên trên từng trang.
Chụp ảnh từng trang giấy sau khi ký, chụp cả giấy tờ tuỳ thân của bên kia nếu họ đồng ý. Ghi chú rằng thoả thuận chỉ áp dụng cho thiệt hại tài sản, nếu hai bên muốn để ngỏ chuyện sức khoẻ.
Câu viết mơ hồ và câu viết rõ
Phần lớn tranh chấp sau thoả thuận đến từ câu chữ chung chung. Bảng dưới so sánh vài cách viết thường gặp.
| Cách viết dễ gây tranh chấp | Cách viết rõ hơn | Vì sao |
|---|---|---|
| Hai bên đã giải quyết xong | Bên A đã nhận đủ số tiền ... để sửa gương trái và cản trước xe biển số ... | Biết rõ đã giải quyết thiệt hại nào |
| Bên B bồi thường toàn bộ | Bên B trả bên A số tiền ... (bằng chữ ...) cho chi phí sửa chữa theo báo giá kèm theo | Tránh hiểu "toàn bộ" gồm cả chi phí phát sinh sau |
| Không ai bị sao | Hai bên xác nhận không bị thương tại thời điểm lập giấy | Ghi đúng thời điểm, không cam kết thay cho tương lai |
| Trả sau | Bên B chuyển khoản số tiền ... vào tài khoản bên A trước ngày ... | Có mốc để đối chiếu |
| Không khiếu nại gì nữa | Sau khi nhận đủ tiền, bên A không yêu cầu thêm về thiệt hại tài sản nêu trên | Giới hạn đúng phạm vi đã thoả thuận |
Số tiền trong giấy nên dựa trên báo giá của cơ sở sửa chữa, không phải ước lượng bằng mắt tại hiện trường. Nếu chưa có báo giá, có thể thoả thuận trả theo hoá đơn sửa chữa thực tế với mức trần hai bên đồng ý.
Trả tiền thế nào để có chứng từ
Chuyển khoản ngân hàng là cách để lại dấu vết rõ nhất. Nội dung chuyển khoản nên ghi ngắn: bồi thường va chạm ngày nào, biển số xe nào. Chụp màn hình giao dịch thành công và lưu cùng giấy thoả thuận. Khi người nhận đọc số tài khoản, kiểm tên chủ tài khoản hiện ra có khớp với tên trên giấy tờ không.
Nếu trả tiền mặt, ghi rõ trong giấy là bên A đã nhận đủ tiền mặt tại thời điểm ký, hoặc viết một giấy biên nhận riêng có chữ ký người nhận. Đếm tiền trước mặt nhau và nếu được thì quay một đoạn video ngắn lúc giao tiền, có sự đồng ý của hai bên.
Với trường hợp trả sau theo hoá đơn sửa chữa, hai bên nên thống nhất trước cơ sở sửa chữa, cách gửi báo giá, có quyền xem xe trước khi sửa hay không. Người trả tiền có quyền yêu cầu xem hoá đơn và phụ tùng cũ thay ra. Tránh để mỗi bên tự sửa ở chỗ quen rồi đưa ra con số chênh lệch nhiều.
Nhờ AI rà bản nháp thoả thuận, giữ đúng vai trò
Trợ lý AI phù hợp để rà bản nháp xem có thiếu mục nào, câu nào mơ hồ, có mâu thuẫn số bằng số và số bằng chữ không. Trước khi dán, thay tên thật, số giấy tờ, biển số, số tài khoản bằng ký hiệu như Bên A, Bên B, xe 1, xe 2. Không cần dữ liệu thật để AI kiểm câu chữ.
Câu lệnh ví dụ: "Dưới đây là bản nháp giấy thoả thuận bồi thường sau va chạm giao thông nhỏ, không có thương tích, thông tin cá nhân đã được thay bằng ký hiệu. Chỉ ra những câu mơ hồ có thể gây hiểu khác nhau, mục còn thiếu so với một thoả thuận dân sự thông thường, và đề xuất cách viết rõ hơn. Không thêm điều khoản bất lợi cho bên nào, không đưa ý kiến về lỗi."
Đọc lại kết quả với con mắt tỉnh táo. AI có thể đề xuất thêm điều khoản phạt hay lãi chậm trả theo kiểu hợp đồng thương mại, không cần thiết cho một vụ va quẹt nhỏ và có khi khiến bên kia khó chịu. Với những câu hỏi kiểu "thoả thuận này có hiệu lực pháp lý không", "có kiện được nữa không", hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý, không dựa vào chatbot.
Ví dụ giả định: va quẹt ở bãi đỗ xe siêu thị
Để hình dung, xét một ví dụ giả định. Chị Lan lùi ô tô ra khỏi chỗ đỗ ở bãi xe một siêu thị tại Bắc Ninh, đuôi xe chạm vào hông chiếc xe máy anh Minh đang dắt qua. Không ai ngã, xe máy bị vỡ ốp nhựa bên trái và cong gương, cản sau ô tô trầy nhẹ. Hai người đồng ý tự giải quyết.
Cách làm hợp lý là: chụp ảnh vị trí xe, vạch đỗ và hư hỏng; nhờ bảo vệ bãi xe xem camera có quay được không và làm chứng; anh Minh gọi một tiệm sửa xe gần đó báo giá qua tin nhắn cho ốp nhựa và gương. Hai bên viết giấy ghi rõ chị Lan trả số tiền theo báo giá cho đúng hai bộ phận đó, chuyển khoản ngay, anh Minh xác nhận không bị thương tại thời điểm lập giấy và không yêu cầu thêm về hai bộ phận đã nêu. Phần trầy cản sau ô tô do chị Lan tự lo, cũng ghi một dòng trong giấy để không ai nhắc lại.
Điểm cần chú ý trong ví dụ: số tiền dựa vào báo giá chứ không dựa vào ước đoán; phạm vi bồi thường gói trong hai bộ phận cụ thể; có người làm chứng không quen ai; và cả hai đều giữ ảnh giấy đã ký. Nếu hôm sau anh Minh thấy đau cổ tay, chuyện sức khoẻ vẫn có thể được đặt ra vì giấy chỉ nói về tài sản, và đó là cách viết trung thực với cả hai bên.
Những sai lầm thường gặp khi thoả thuận tại chỗ
Ký giấy trắng hoặc giấy viết sẵn của bên kia mà không đọc kỹ. Đọc từng dòng, gạch bỏ dòng không đồng ý, ký tắt bên cạnh chỗ sửa.
Chỉ một bên giữ giấy. Viết hai bản giống nhau hoặc chụp ảnh bản ký ngay lập tức, gửi cho nhau qua tin nhắn để có dấu thời gian.
Thoả thuận khi một bên vừa uống rượu bia. Thoả thuận lập khi người ký không tỉnh táo dễ bị phản đối sau đó, và tình huống này cũng là lý do nên gọi công an.
Thoả thuận thay cho chủ xe vắng mặt. Nếu người lái không phải chủ xe, gọi điện cho chủ xe, ghi rõ chủ xe đồng ý trong giấy hoặc chờ chủ xe đến.
Quên báo bảo hiểm. Sau khi tự thoả thuận, doanh nghiệp bảo hiểm có thể không chi trả khoản bạn đã tự trả nếu họ chưa được thông báo và chưa giám định. Đọc điều khoản và gọi họ trước khi chốt số tiền nếu bạn định nhờ bảo hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Giấy thoả thuận viết tay có giá trị không?
Thoả thuận dân sự không bắt buộc phải công chứng trong đa số trường hợp va chạm nhỏ, giấy viết tay có chữ ký hai bên vẫn là chứng cứ về việc hai bên đã thống nhất. Giá trị của nó phụ thuộc vào việc ghi đủ, rõ và người ký có đủ năng lực, tự nguyện. Vụ phức tạp nên hỏi luật sư.
Đã thoả thuận rồi mà mấy ngày sau người kia đau và đòi thêm thì sao?
Nếu giấy chỉ ghi giải quyết thiệt hại tài sản, chuyện sức khoẻ có thể vẫn được đặt ra. Vì vậy khi có bất kỳ va chạm người nào, nên khuyên đi khám sớm và cân nhắc nhờ công an ghi nhận. Khi phát sinh yêu cầu mới, trao đổi bằng văn bản, giữ giấy khám và hỏi ý kiến luật sư.
Bên kia không mang giấy tờ thì có nên thoả thuận không?
Rủi ro cao hơn vì khó xác minh người đó là ai và xe là của ai. Nếu thiệt hại nhỏ và họ trả ngay đủ tiền, bạn có thể chấp nhận, nhưng nếu bạn là người nhận tiền trả sau, hoặc họ muốn bạn trả tiền, nên gọi công an đến ghi nhận.
Có cần ghi ai là người có lỗi trong giấy không?
Không bắt buộc. Nhiều người chọn chỉ ghi diễn biến và số tiền để tránh cãi nhau về lỗi. Tuy nhiên nếu bạn định nhờ bảo hiểm chi trả, hỏi trước xem họ cần thông tin gì, vì có doanh nghiệp yêu cầu xác định trách nhiệm hoặc biên bản của cơ quan chức năng.
Thoả thuận xong rồi còn cần báo công an không?
Với va quẹt nhỏ không thương tích mà hai bên đã tự giải quyết xong, thực tế nhiều người không báo. Nhưng nếu có thương tích, nếu thiệt hại lớn, hoặc nếu bảo hiểm của bạn yêu cầu xác nhận, nên báo. Kiểm quy định hiện hành và điều khoản bảo hiểm để chắc chắn.